Trong thời đại chuyển đổi số, việc bảo tồn di sản không còn giới hạn trong những không gian trưng bày truyền thống. Nhờ sự phát triển của công nghệ, các hiện vật, tư liệu lịch sử và không gian bảo tàng có thể được lưu giữ, giới thiệu trên nền tảng trực tuyến.

Cùng Space 3D tìm hiểu về mô hình này và những ứng dụng thực tế tại Việt Nam.

1. Bảo tàng số là gì?

Bảo tàng số là mô hình ứng dụng công nghệ thông tin để số hóa, lưu trữ và giới thiệu hiện vật, tài liệu cùng không gian trưng bày trên nền tảng kỹ thuật số.

Thông qua công nghệ 3D Scanning, Virtual Tour 360 và thực tế ảo (VR), người xem có thể khám phá bảo tàng ngay trên điện thoại hoặc máy tính mà không cần đến trực tiếp.

Không chỉ hỗ trợ tham quan từ xa, bảo tàng số còn góp phần lưu giữ dữ liệu hiện vật và phục vụ công tác nghiên cứu, quản lý di sản.

2. Vì sao số hóa bảo tàng trở thành xu hướng?

Các bảo tàng truyền thống thường bị giới hạn bởi diện tích trưng bày, thời gian hoạt động và khoảng cách địa lý. Số hóa giúp khắc phục một phần những hạn chế này, mở rộng khả năng tiếp cận di sản đến nhiều đối tượng hơn.

Những lợi ích nổi bật của bảo tàng số gồm:

• Bảo tồn di sản: Lưu giữ hình ảnh, hiện trạng và thông tin hiện vật dưới dạng dữ liệu số.

• Tham quan mọi lúc, mọi nơi: Tiếp cận không gian bảo tàng qua Internet.

• Tăng tính tương tác: Tự do khám phá, phóng to và quan sát hiện vật từ nhiều góc độ.

• Hỗ trợ giáo dục: Cung cấp tư liệu trực quan phục vụ học tập và nghiên cứu.

• Quảng bá văn hóa: Đưa hình ảnh bảo tàng và di sản đến gần hơn với công chúng.

3. Các công nghệ được ứng dụng trong bảo tàng số

3.1. Công nghệ 3D Scanning

3D Scanning giúp ghi nhận không gian thực tế và tái hiện thành mô hình 3D trực quan.

Người xem có thể di chuyển giữa các khu vực, quan sát không gian trưng bày và tìm hiểu hiện vật thông qua mô hình số.

Công nghệ này còn hỗ trợ lưu giữ hiện trạng, tham khảo bố cục và đo lường không gian tùy theo giải pháp triển khai.

3.2. Virtual Tour 360 – Tham quan bảo tàng trực tuyến

Virtual Tour 360 cho phép người dùng khám phá không gian bảo tàng thông qua hình ảnh toàn cảnh 360 độ.

Khách tham quan có thể tự lựa chọn vị trí, xoay góc nhìn và tìm hiểu từng khu vực. Hệ thống cũng có thể tích hợp thông tin, hình ảnh, video hoặc thuyết minh để giới thiệu hiện vật sinh động hơn.

3.3. Số hóa hiện vật 3D

Công nghệ quét 3D và dựng mô hình giúp chuyển đổi hiện vật vật lý thành dữ liệu số.

Thông qua mô hình 3D, người xem có thể xoay, phóng to và quan sát chi tiết hiện vật từ nhiều góc độ mà không cần tiếp xúc trực tiếp.

3.4. Ứng dụng VR và AI

Công nghệ thực tế ảo (VR) giúp tạo ra trải nghiệm tham quan nhập vai, trong khi AI có thể hỗ trợ tìm kiếm thông tin, giới thiệu hiện vật hoặc xây dựng hệ thống thuyết minh tự động.

Việc kết hợp các công nghệ này giúp bảo tàng phát triển những hình thức trưng bày đa dạng và tăng khả năng tương tác với khách tham quan.

4. Những mô hình bảo tàng số tiêu biểu tại Việt Nam

Tại Việt Nam, nhiều bảo tàng và tổ chức văn hóa đã ứng dụng công nghệ số để lưu giữ và giới thiệu di sản.

4.1. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia là một trong những đơn vị sớm ứng dụng công nghệ trưng bày 3D tại Việt Nam.

Từ năm 2013, bảo tàng đã triển khai các triển lãm trực tuyến về di sản văn hóa và hiện vật lịch sử, giúp công chúng tiếp cận tư liệu theo hình thức mới.

4.2. Bảo tàng số Bình Phước

Bảo tàng số Bình Phước là ví dụ nổi bật về ứng dụng công nghệ trong quản lý và trưng bày hiện vật.

Theo thông tin công bố năm 2025, dự án đã số hóa hơn 4.700 hiện vật, bao gồm hàng trăm mô hình 3D và hình ảnh toàn cảnh VR360.

Hệ thống giúp người xem tham quan trực tuyến, tra cứu thông tin và tìm hiểu lịch sử, văn hóa địa phương.

4.3. Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng

Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng ứng dụng công nghệ số để giới thiệu các tác phẩm nghệ thuật và không gian trưng bày.

Thông qua dữ liệu số và các hình thức tham quan trực tuyến, công chúng có thêm cơ hội tiếp cận các tác phẩm nghệ thuật, ngay cả khi không thể đến trực tiếp.

4.4. Google Arts & Culture

Google Arts & Culture là nền tảng quốc tế giới thiệu các bộ sưu tập nghệ thuật, di tích và di sản văn hóa dưới dạng số.

Nền tảng cũng có nhiều nội dung về văn hóa Việt Nam, giúp người dùng khám phá các giá trị lịch sử, nghệ thuật và điểm đến thông qua hình ảnh, câu chuyện và trải nghiệm tương tác.

5. Space 3D và dự án số hóa Bảo tàng Alexandre Yersin

Bên cạnh những mô hình bảo tàng số tại Việt Nam, Space 3D cũng đã triển khai dự án số hóa Bảo tàng Alexandre Yersin tại Viện Pasteur Nha Trang bằng công nghệ 3D Scanning.

Dự án tái hiện không gian trưng bày thành mô hình 3D tương tác, cho phép người xem khám phá bảo tàng trực tuyến trên điện thoại hoặc máy tính.

Thông qua mô hình, người dùng có thể:

• Tham quan không gian theo góc nhìn 360 độ.

• Quan sát hiện vật trong bối cảnh trưng bày thực tế.

• Xem tổng thể bảo tàng bằng chế độ Dollhouse.

• Sử dụng chế độ mặt bằng và đo lường tham khảo.

Giải pháp giúp lưu giữ hiện trạng không gian dưới dạng dữ liệu số, đồng thời tạo thêm phương thức giới thiệu bảo tàng đến công chúng.

>>> Xem chi tiết dự án: Số Hóa Bảo Tàng Alexandre Yersin Bằng Công Nghệ 3D Scanning

6. Giải pháp số hóa bảo tàng từ Space 3D

Tùy theo đặc điểm không gian và mục tiêu sử dụng, mỗi bảo tàng có thể lựa chọn công nghệ số hóa phù hợp.

Space 3D cung cấp các giải pháp như 3D Scanning, Virtual Tour 360, Smart Map 360 và Sa bàn 360, hỗ trợ các đơn vị văn hóa tái hiện không gian, xây dựng trải nghiệm tham quan trực tuyến và quảng bá di sản.

Các giải pháp có thể kết hợp cùng hệ thống thông tin, hình ảnh và thuyết minh để tạo nên trải nghiệm tương tác phù hợp với từng dự án.